Karol Franciszek Pollak – Polski Edison

Karol Franciszek Pollak – Polski Edison

Karol Franciszek Pollak – Polski Edison

Karol Franciszek Pollak urodzony 15 listopada 1859 w Sanoku, zmarł 17 grudnia 1928 roku w Białej (obecnie Bielsko-Biała) – polski elektrotechnik, przemysłowiec i wynalazca, był nazywany Polskim Edisonem.

Opracowanie: Sławomir Dębowski

arch

Dzieciństwo i młodość
Był synem pochodzącego z Moraw i osiadłego w Sanoku, znanego drukarza, księgarza i wydawcy – Karola Pollaka (1818-1880) oraz sanockiej mieszczanki, Marii z domu Zarembianki (Zaremba). Miał brata Michała. Uczył się w Sanoku, Stryju i Lwowie. Amatorsko studiował elektrotechnikę. W latach młodości pracował wykonując instalacje elektryczne, wykazując przy tym duże uzdolnienia techniczne. W 1882 roku zainstalował pierwszą w kraju instalację telefoniczną.

W 1883 roku rozpoczął pracę na stanowisku kierownika w laboratorium brytyjskiego Towarzystwa „The Patent Utilisation Co”. Mając wrodzony dar wynalazczy już w tym okresie skonstruował i opatentował kilka wynalazków, w tym m.in. własnego pomysłu mikrofon, maszynę do druku w kilku kolorach oraz łącznik automatyczny do elektrycznych lamp Jabłoczkowa (znanych też jako Świeca Jabłoczkowa, skonstruowana przez Pawła Jabłoczkowa w 1876 roku lampa łukowa elektryczna z dwiema elektrodami węglowymi ustawionymi równolegle względem siebie i kaolinowym izolatorem między nimi, bez regulatora odstępu między elektrodami. Było to pierwsze praktyczne elektryczne źródło światła, działające ponad 1,5 godziny. Wykorzystywane było głównie w latarniach ulicznych oraz w teatrze. Szerszej publiczności zostało zaprezentowane podczas wystawy w Paryżu w 1878 roku).

W 1885 roku studiował elektrotechnikę na Politechnice w Charlottenburgu (obecna dzielnica Berlina), a jednocześnie pracował nad nową serią wynalazków z dziedziny ogniw galwanicznych (ogniwo samoładujące się, pierwsze ogniwo suche, itd.).

Działalność
W Berlinie Karol Pollak prowadził fabrykę sprzętu elektrotechnicznego „G. Wehr Telegraphen-Bau-Anstalt”, a następnie powrócił do Wielkiej Brytanii w celu eksploatacji swoich patentów, które przekazał pod zanglicyzowaną formą swojego imienia, jako „Charles Pollak”. W międzyczasie przerzucił się na kolejnictwo elektryczne,  zbudował model nowego tramwaju. W 1886 rokuzostał dyrektorem paryskiego przedsiębiorstwa eksploatującego tramwaje elektryczne własnego autorstwa.

Jednocześnie pracował w laboratorium Sorbony nad budową akumulatorów, co przyniosło mu duże sukcesy i rozgłos. Inż. Karol Pollak, którego wynalazczy umysł nie znosił próżni, zainteresował się nową dziedziną, która wówczas jeszcze była niezagospodarowana, czyli budową akumulatora. W dziedzinie tej wynalazca zrobił bardzo wiele, zdobywając tym samym powszechne uznanie i ogólnoświatowy rozgłos.

Pierwszy swój akumulator z płytami walcowanymi, Karol Pollak zademonstrował Akademii Umiejętności w Paryżu. Jednocześnie z akumulatorem zademonstrował elektryczną lampę bezpieczeństwa przeznaczoną dla górnictwa. Inż. Karol Pollak został dyrektorem fabryki akumulatorów w Paryżu, a na Wystawie Światowej w Paryżu w 1889 roku otrzymał za swoje pomysły srebrny medal. Wziął też czynny udział w Międzynarodowej Wystawie i Kongresie we Frankfurcie nad Menem. Wynalazki Karola Pollaka wzbudzały coraz większe zainteresowanie wśród fachowców.

W 1892 roku we Frankfurcie nad Menem, Karol Pollak założył fabrykę akumulatorów (Frankfurter Accumulatorenwerke & Comp.), którą sam pokierował. Przedsiębiorstwo szybko się rozwijało, więc doprowadził je do przekształcenia w Towarzystwo Akcyjne. Dzięki „zastrzykowi” finansowemu fabryka we Frankfurcie nad Menem bardzo szybko powiększyła swój potencjał, aż czterokrotne. W następstwie rozwoju przedsiębiorstwa zbudował nową fabrykę, tym razem w austriackim w Lissing pod Wiedniem, a także udzielił licencji dwóm fabrykom, szwajcarskiej w Marly-le-Grand i francuskiej w Nancy.

Nieustanie kontynuował swoje prace w laboratorium, gdzie realizował nowe pomysły, m.in. zbudował prostownik komutatorowy i prostownik aluminiowy do przetwarzania prądu zmiennego na prąd stały. Pokazał swoje pomysły w Akademii Umiejętności w Paryżu i na Wystawie Światowej w 1893 roku, gdzie otrzymał za nie medal i dyplom uznania. W konsekwencji swego sukcesu, wygłosił na międzynarodowym Kongresie, odczyt o prostownikach. W latach 1983/94 Fabrykę Akumulatorów pod  Frankfurtem nad Menem, połączył z miastem linią tramwajową wg własnego pomysłu, gdzie na stacji krańcowej (czyli na pętli tramwajowej) zastosował system szybkiego i automatycznego ładowania akumulatorów. W 1894 roku, na Wystawie Krajowej we Lwowie otrzymał dyplom honorowy.

W czasach „szalejącego” hakatyzmu, czyli antypolonizmuna gruncie niemieckiego nacjonalizmu  (hakata (H-K-T) skrót od inicjałów nazwisk założycieli: Hansemanna, Kennemanna i Tiedemanna działała w ramach Ostmarkenveren „Związek Kresów Wschodnich”, szowinistycznej nacjonalizacyjnej niemieckiej organizacji założonej w 1894 roku do walki z polskością w zaborze pruskim), inż. Karol Pollak bez żadnych zahamowań prowadził fabrykę zbudowaną kosztem kapitałów niemieckich i do tego na ziemi niemieckiej. Miał odwagę cywilną akcentować na każdym kroku swą narodowość, chlubić się nią i otaczać polskimi fachowcami. W 1896 roku jednym z inżynierów fabrycznych był profesor Politechniki Lwowskiej, Edwid Hauswald, a chemikiem. dr. Ferdinand Eduard Polzenjus(z) z Krakowa.  W 1899 roku, inż. Karol Pollak opuścił Cesarstwo Niemieckie i przeniósł się na stałe do Francji, gdzie założył własne laboratorium prowadząc w nim dalsze badania. Na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku, jego akumulator został wyróżniony złotym medalem.

Na wystawie jubileuszowej Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie w 1902 roku otrzymuje za swoje wynalazki i prace uznanie i medal srebrny. Zbiegiem okoliczności życie prywatne Karola Pollaka kojarzy się z drugim wielkim wynalazcą polskim, matematykiem i elektrykiem inż. Abakanowiczem, który również pracował w dziedzinie akumulatorów i elektrycznych tramwajów.

Karol Pollak ożenił się bowiem z panią Abakanowiczową, doktorem filozofii. Zbyt wiele zainteresowań jakie przejawiał Karol  Pollak, nie pozwalały mu na skupieniu się wyłącznie tylko na jednej specjalności. I tak oto na wystawie w Nicei (Francja) otrzymał medal za model aeroplanu (dawna nazwa samolotu), również opatentował nowy zabieg medyczny, oparty na całym szeregu doświadczeń własnych, a podczas I wojny światowej pracował nad ulepszeniem materiałów dla przemysłu zbrojeniowego i dzielił się swoimi pomysłami z francuskim Ministerstwem Wojny.

Gdy Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku, wielu Polaków rozsianych po świecie zaczęło wracać do swej ojczyzny, by oddać jej swe zdolności, talenty i energię.

W 1922 roku, już 63-letni Karol Pollak, weteran europejskiej elektrotechniki zlikwidował swój dom i laboratorium na południu Francji, opuszczając tym samym spokojną i zaciszną pracę doświadczalną i powrócił do Polski. Tutaj, z zapałem młodego człowieka, dopiero rozpoczynającego pracę, rzucił się w organizacyjny wir pracy przemysłowej..

W 1923 roku założył fabrykę akumulatorów w Białej (obecnie Bielsko-Biała), której współzałożycielem był profesor Ignacy Mościcki, późniejszy prezydent Polski, zostając jej pierwszym dyrektorem. Zwalczał wszelkie napotykane trudności, budował fabrykę od podstaw, uruchamiał ją i eksploatował. Firma, która istnieje do dziś, rozpoczęła swoją działalność pod nazwą „Polskie Towarzystwo Akumulatorowe” w skrócie PETEA, (po 1945 roku „Fabryka Akumulatorów EMA-FAK”, od IV kwartału 1999 roku „Hawker FA SA”, od końca marca 2002 roku „Fabryka Akumulatorów EnerSys Sp. z o.o.”, wchodząc w skład „EnerSys Inc.” USA).

Najważniejsze wynalazki
Jego liczne wynalazki dotyczą różnych dziedzin, są wśród nich napędy elektryczne, opracowanie maszyny drukarskiej do druku w kolorze i rodzaj mikrofonu. Główna działalność dotyczyła jednak chemicznych źródeł energii – ogniw galwanicznych i akumulatorów elektrycznych. Posiadał on patent na produkcję akumulatorów ołowiowo-kwasowych. Skonstruował także prostowniki komutatorowe i elektrolityczne. Jako pierwszy zaproponował w 1895 roku, zastosowanie prostowniczego układu mostkowego. Karol Pollak wynalazł również kondensator elektrolityczny.

Cytat:
W sprawie oceny wynalazków inż. Karola Pollaka można zacytować zdanie współczesnego mu profesora Edwina Hauswalda: „Miał dar wynalazczy, tudzież wytrwałość w pracy nad rozwijaniem i doskonaleniem pierwszych pomysłów.
Jak zwykle część tylko pomysłów dała się praktycznie zrealizować i do celów przemysłowych na większą skalę zużytkować. Do takich należały jego wynalazki:

  • znanego z literatury rdzenia ołowianego z żeberkami haczykami do płyt akumulatorowych,
  • metody formownia nałożonej na takie płyty masy (ciasta) sposobem elektrolitycznym,
  • sposobu szybkiego wytwarzania wspomnianych rdzeni ołowianych za pomocą walcowania taśm ołowianych na gładkich i profilowanych wałkach,
  • odlewania porowatych płyt,
  • różnych konstrukcji zawieszania płyt akumulatorowych i łączenia poszczególnych ogniw ze sobą,
  • różnych konstrukcji przenośnych akumulatorów itp.,
  • następnie, oryginalny, choć trudny do utrzymania, prostownik komutatorowy z motorem synchronicznym do zamiany prądów zmiennych na jednokierunkowe, prostownik aluminiowy z kwaśnym lub zasadowym elektrolitem i wiele innych pomysłów technicznych, rozwiązujących liczne zagadnienia, nasuwające się w pracy przemysłowej”.

Zobacz też

Czujnik jakości powietrza w sypialni

Czujnik jakości powietrza w sypialni

15 grudnia 2022
Jaki wentylator idealnie sprawdzi się do sypialni?

Jaki wentylator idealnie sprawdzi się do sypialni?

15 grudnia 2022
Oświetlenie w sypialni – na co zwrócić uwagę?

Oświetlenie w sypialni – na co zwrócić uwagę?

15 grudnia 2022
Jaki budzik wybrać do sypialni?

Jaki budzik wybrać do sypialni?

15 grudnia 2022
Jaki oczyszczacz powietrza wybrać do sypialni?

Jaki oczyszczacz powietrza wybrać do sypialni?

15 grudnia 2022
Dyfuzor powietrza – dlaczego jest tak istotny w sypialni?

Dyfuzor powietrza – dlaczego jest tak istotny w sypialni?

15 grudnia 2022

Inne z kategorii Z archiwum

Polski Nobel z Prokocimia

Polski Nobel z Prokocimia

2 stycznia 2015
85 lat historii PLL LOT na unikalnych fotografiach

85 lat historii PLL LOT na unikalnych fotografiach

5 listopada 2014
150 rocznica urodzin pierwszego polskiego profesora elektrotechniki

150 rocznica urodzin pierwszego polskiego profesora elektrotechniki

6 czerwca 2014